21 lutego: Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego

MD 2009 Tegoroczne, dziesiąte już obchody Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego, służą przede wszystkim przypomnieniu celów, dla których Dzień ten proklamowany został przez Konferencję Generalną UNESCO w listopadzie 1999: podkreśleniu znaczenia różnorodności językowej i kulturowej oraz przyznaniu jej należytego miejsca w edukacji. Obchody są także okazją do podsumowania Międzynarodowego Roku Języków (2008), który zmobilizował setki instytucji i osób prywatnych na całym świecie do podjęcia działań służących ochronie i promocji języków ojczystych, szczególnie tych zagrożonych wymarciem.

Spośród około 6000 istniejących na świecie języków, ponad 200 znalazło się na liście języków całkowicie wymarłych w ciązgu życia zaledwie trzech ostatnich pokoleń, 538 języków jest w sytuacji krytycznego zagrożenia, 502 są poważnie zagrożone, 632 zdecydowanie zagrożone, a przetrwanie 607 jest niepewne.

20 lutego podczas obchodów Dnia Języka Ojczystego w siedzibie UNESCO w Paryżu zaprezentowane zostanie trzecie wydanie "Atlasu języków zagrożonych wymarciem" , który w tym po raz pierwszy publikowany jest w postaci interaktywnej. Publikacja zawiera aktualne dane na temat 2500 języków, podzielonych na kategorie według stopnia ich żywotności. Będący efektem pracy zespołu 30 językoznawców, a zrealizowany dzięki wsparciu finansowemu Norwegii, Atlas dostępny jest bezpłatnie i będzie w kolejnych latach uzupełniany o nowe dane. Zostanie także wyposażony w funkcję umożliwiającą użytkownikom tworzenie własnych map obrazujących bogactwo różnorodności językowej danego regionu czy kraju.

W Atlasie znalazło się wiele prawdziwie alarmujących danych, np. na temat istnienia grupy 199 języków, z których każdy używany jest przez mniej niż 10 osób, jak również innej grupy 178 języków, mających tylko od 10 do 50 użytkowników każdy. Wśród języków wymarłych w XX wieku znajdują się m.in. manx (Wyspa Man), który zaniknął w 1974 roku, ubyski (Turcja), który zniknął definitywnie w 1992 roku czy eyak (Alaska, USA), który został uznany za język wymarły w 2008 r wraz ze śmiercią Marie Smith Jones, ostatniej posługującej się tym językiem mieszkanki Alaski.

Jak stwierdził w swoim przesłaniu Dyrektor Generalny UNESCO, Koïchiro Matsuura: "Wraz ze śmiercią języka umiera także wiele innych form dziedzictwa niematerialnego, szczególnie dziedzictwo tradycji i przekazu ustnego społeczności, która się tym językiem posługuje. Znikanie języków powoduje także straty w innych dziedzinach ludzkiej wiedzy, która w znacznej mierze przekazywana jest ustnie, jak na przykład wiedza z dziedziny bioróżnorodności".

Praca nad Atlasem dowiodła, że zjawisko znikania języków obecne jest w każdym regionie świata i w bardzo różnych warunkach społeczno-ekonomicznych. W Afryce Subsaharyjskiej istnieje groźba, że spośród około 2000 używanych języków (jednej trzeciej wszystkich istniejących na świecie), co dziesiąty stanie się językiem wymarłym w ciągu najbliższych stu lat. Badania wykazały także, że kraje o największej różnorodności językowej, takie jak Stany Zjednoczone, Brazylia, Indonezja i Meksyk są także tymi, które mają na swoim terytorium największą liczbę języków zagrożonych.

Na szczęście sytuacja nie jest jednakowo alarmująca na całym świecie. Na przykład Papua Nowa Gwinea, kraj szczycący się największą na świecie liczbą używanych języków (ponad 800) jednocześnie gości stosunkowo niewielką liczbę języków zagrożonych (88). Optymistyczny jest także fakt, że niektóre języki, przedstawione w Atlasie jako wymarłe, są właśnie w trakcie rewitalizacji, jak np. kornwalijski, który być może za jakiś czas stanie się ponownie językiem żywym.

Tekst pochodzi ze strony http://www.unesco.pl/article/1/21-lutego-miedzynarodowy-dzien-jezyka-ojczystego/
Copyright © Polski Komitet ds. UNESCO