Tema Modersmål Polska

4-5 kwietnia 2008 odbyła się IV konferencja nauczycieli języka ojczystego w Szwecji. Tym razem uczestnicy konferencji spotkali się na południu Szwecji w Landskronie. W konferencji wzięło udział 39 osób, w tym 34 nauczycieli, a tematem przewodnim, było nauczanie historii najnowszej Polski. Na konferencji gościliśmy wybitnych wykładowców z Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, Panią Kamilę Sachnowską oraz Panią Monikę Koszyńską.

Konferencja rozpoczęła się od powitania wszystkich uczestników przez organizatorkę, Magdalenę Busk. Na wstępie wysłuchaliśmy krótkiego wystąpienia rektor Mony Axelsson, która opowiadała o nauczaniu języków ojczystych w Landskronie i okolicach. Następnie kilka słów do uczestników konferencji skierował Konsul Generalny Rzeczpospolitej Polskiej w Malmö, Pan Jarosław Łasiński, który podkreślał jak ważną rolę odgrywa język ojczysty w podtrzymywaniu tożsamości narodowej. Ponadto nawiązał on w swoim wystąpieniu do przewodniego tematu konferencji.

W dalszej kolejności wysłuchaliśmy bardzo interesującego wystąpienia Tadeusza Adama Pilata, który opowiadał o Landskronie. Mogliśmy zapoznać się między innymi z historią tego miasta. Tadeusz Pilat podkreślił przede wszystkim wielkie znaczenie imigracji dla historii miasta. Wskazywał związki Landskrony z Danią oraz z Polską. Dowiedzieliśmy się również, iż w Landskronie mieszka około 700-800 Polaków, w tym 34 dzieci polskich, które biorą udział w zajęciach z języka polskiego, jako ojczystego.

Po części wstępnej rozpoczęły się wykłady Kamili Sachnowskiej oraz Moniki Koszyńskiej, które są wykładowcami IPN (Instytutu Pamięci Narodowej). Podczas całej konferencji odbyły się trzy wykłady o następujących tematach: „Nowoczesne metody w nauczaniu historii najnowszej w oparciu o materiały Biura Edukacji Publicznej IPN”, „Trudne tematy w nauczaniu historii najnowszej – Stan Wojenny, lekcja o fladze”. Ostatni wykład odbył się w drugim dniu konferencji i nosił tytuł „Katyń- wykład i wykorzystanie dydaktyczne w nauczaniu historii w szkole”. Na wstępie swoich wykładów Kamila Sachnowska oraz Monika Koszyńska wyjaśniały szczegółowo, czym zajmuje się IPN. Zaznajamiały uczestników konferencji z ofertą edukacyjną IPN oraz ze struktura tejże instytucji. Podkreślały w szczególności znaczenie Biura Edukacji Publicznej oraz Komisji Ścigania Zbrodni (m.in. zbrodni komunistycznych i nazistowskich). Zachęcały również do wzięcia udziału w Letniej Szkole Historii Najnowszej. Ponadto zaprezentowały tzw. Teki Edukacyjne IPN, gdzie nauczyciele mogą znaleźć m.in. gotowe scenariusze lekcji.

Pierwszy wykład poświęcony był Stanowi Wojennemu oraz lekcji o fladze. Kamila Sachnowska oraz Monika Koszyńska przeprowadziły symulacje lekcji na podstawie Teki Edukacyjnej IPN o Stanie Wojennym. Uczestnicy konferencji – nauczyciele wczuli się w rolę uczniów. W trakcie symulacji wykładowcy wyjaśnili pojecie Stanu Wojennego. Następnie rozdane zostały materiały pomocnicze w postaci tekstów źródłowych, na podstawie, których należało wypełnić tabelkę związaną z omawianym tematem. W dalszej części wykładu padły propozycje dla nauczycieli, aby opowiadać o historii w formie bajki, anegdoty, oraz co podkreślano często w wykładach – poprzez pryzmat jednostki. Ponadto wykorzystane zostały w symulacji następujące formy pracy: rozszyfrowywanie zdjęć z napisami ulicznymi, praca z definicją, (Co to jest społeczeństwo obywatelskie?). Padła również propozycja stworzenia z uczniami mini słownika na temat Stanu Wojennego, który może zawierać hasła typu np. godzina milicyjna, WRON.

W drugiej części wykładu została przeprowadzona kolejna symulacja lekcji, tym razem na temat flagi. Materiałami pomocniczymi w trakcie tej symulacji były zdjęcia historyczne. Na każdym zdjęciu można było odnaleźć flagę narodowa. Formą pracy podczas tej symulacji była praca w grupach a podczas pracy nauczyciele dopasowywali zdjęcia do tekstów źródłowych. Ponadto odpowiadali na pytania związane ze zdjęciami, opisywali te zdjęcia za pomocą pytań pomocniczych. Wszyscy uczestnicy dostali scenariusz lekcji o fladze na płycie CD.

Kolejny wykład miał tytuł „Nowoczesne metody w nauczaniu historii najnowszej ...”. Podczas wykładu przeprowadzono kolejną symulację lekcji. W jej trakcie prowadzące posłużyły się płytą DVD „PRL w filmie”, jako materiałem edukacyjnym. Na płycie można znaleźć urywki 13 filmów, które oddają charakterystykę omawianej epoki. Wśród nich znajdują się fragmenty tak znanych filmów jak: „Człowiek z marmuru”, „Człowiek z żelaza”, „Dreszcze”. Po obejrzeniu każdego fragmentu wykładowcy wskazywali przykładowe sposoby wykorzystania na lekcji poszczególnych scen np. podział klasy na grupy i dyskusja w nich. Ponadto zaprezentowały tzw. Ćwiczenia dramowe - tunel myśli. Ćwiczenia dramowe polegają na tym, że po obejrzeniu danego fragmentu uczniowie starają się zrozumieć, co czuje bohater scenki. „Tunel myśli służy poznaniu myśli bohatera scenki. Uczniowie wchodzą w rolę bohatera i wyrażają słowami to, co on czuje.” Innym typem ćwiczeń dramowych jest wywiad ze świadkiem historii. Po obejrzeniu scen z filmu uczniowie dobierają się w pary a następnie przez 5 minut rozmawiają na temat zaobserwowanych wydarzeń. W poszczególnych parach jeden z uczniów jest świadkiem historii np. robotnikiem, żołnierzem, natomiast drugi odgrywa rolę dziennikarza bądź historyka przeprowadzającego wywiad. W tym wykładzie prowadzące wykorzystały również materiały dydaktyczne w postaci szeregu zdjęć historycznych.

W swoim trzecim wykładzie pt. „Katyń” Kamila Sachnowska oraz Monika Koszyńska przedstawiły w Power Poincie ciekawą prezentację która zawierała między innymi tło historyczne, geograficzne oraz topografię zbrodni katyńskiej. Uczestnicy konferencji mogli dowiedzieć się więcej o obozach jenieckich w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie, jak również o danych statystycznych związanych z tym wydarzeniem historycznym. Prowadzące zwracały uwagę na świadków historii, którzy ocaleli i dzięki którym świat dowiedział się prawdy o tym, co miało miejsce. W tej części warsztatów zostały wykorzystane teksty źródłowe a mianowicie oryginalne dokumenty dotyczące zbrodni katyńskiej. Na koniec wykładu uczestnicy mogli obejrzeć poruszający film „Śledztwo w Miednoje”, który wywołał wzruszenie na sali i wiele komentarzy. Był to film dokumentalny - relacja z ekshumacji ciał zamordowanych oficerów.

W trakcie konferencji wysłuchaliśmy również wykładu Ewy Rybackiej na temat " Studiehandlednig. Dagens behov?". Na wstępie swojego wykładu Ewa Rybacka zajęła się problemem definicji studiehandledning. Wskazała ona wiele możliwości definicji tegoż pojęcia. Z swojej strony przetłumaczyła je jako "przyuczanie w języku ojczystym". Przedstawiła ona pokrótce, na czym polega pomoc w nauce nowo przybyłym uczniom, oraz którzy uczniowie mają prawo do takiej pomocy. Przy tej okazji Ewa Rybacka wyjaśniła pojęcie "nowo przybyłego ucznia". W dalszej części swojego wykładu opowiadała ona o obowiązkach nauczyciela dwujęzycznego. Ponadto przedstawiła problemy nowo przybyłych uczniów, na jakie napotykają w szkołach, w szczególności problemy związane z nauką języka angielskiego. Wykład Ewy Rybackiej był bardzo ciekawy, gdyż prelegentka przedstawiła poszczególne problemy oraz wskazała sposoby ich rozwiązywania, zarówno przez nauczycieli jak i uczniów. Wymieniła też prawa nowo przybyłych uczniów, które dyrektorzy szkół mają obowiązek przestrzegać. Poparła to fragmentami przepisów mówiących o studiehandledning. Wykład Ewy Rybackej wywołał ożywioną dyskusję jeszcze w trakcie jego trwania. Spowodowane było to tym, iż wielu nauczycieli języka ojczystego, spotyka się wielokrotnie z omówionymi przez wykładowcę problemami.

Konferencja zakończyła się wspólnym spotkaniem przy kawie, gdzie uczestnicy dyskutowali na temat właśnie zakończonych wykładów, jak również poruszano inne sprawy związane z pracą nauczyciela języka ojczystego. Wszyscy uczestnicy konferencji ocenili organizacje oraz wykłady bardzo wysoko, wyrażając nadzieję na kolejne, rychłe, wspólne spotkanie.

Sprawozdanie napisane przez Ewę Kanclerz, Göteborg 2008