Tema Modersmål Polska

Po przerwie głos zabrała Dr Elżbieta Dura – językoznawca o specjalności językoznawstwo komputerowe.

Tytuł wykładu: „Inteligentne konkordancje - narzędzia językowe nie tylko dla badaczy”. Słuchacze zostali zapoznani z narzędziem komputerowym o nazwie Culler, które stanowi pomoc naukową w uczeniu się języka, np. jest bardzo pomocne w rozstrzyganiu różnorodnych wątpliwości językowych.  Culler obejmuje oprócz słowników elektronicznych olbrzymie zbiory tekstów literackich i innych. Narzędzie zapewnia bardzo szybki i łatwy dostęp do cytatów z tych zbiorów tekstowych w formie tzw konkordancji, gdzie słowa szukane przedstawione sa w szerszym kontekście. Culler jest więc elektronicznym słownikiem kontekstów.

Przewaga słowników elektronicznych nad zwykłymi polega m.in. na możliwości sukcesywnego uaktualniania tych pierwszych w miarę tworzenia się nowych słów i zwrotów. Słownik elektroniczny połączony z konkordancją pokazuje nowe słowa zawsze w kontekście: sytuacyjnym, kulturowym i tekstowym.

Myślą przewodnią wykładu było zwrócenie uwagi na wagę języka w naszym poznaniu:  o bogactwie naszego świata decyduje bogactwo języka – jako. Tak jak wyraził to filozof języka Ludwig Wittgenstein: „Granice mojego języka oznaczają granice mojego świata”.

Korpus to zbiór celowo skompilowanych tekstów. Konkordancja to zestawienie cytatów z tekstów. Culler to narzędzie komputerowe dające natychmiastowy dostęp do dużych korpusów tekstowych, również w formie różnorodnych konkordancji. to cull po angielsku znaczy brakować, tzn zachowywać najlepsze okazy a odrzucać egzemplarze nieodpowiednie.

Współczesne konkordancje obejmują przykłady użycia języka z księgozbiorów często większych niż średniej wielkości biblioteka publiczna. Np. British National Corpus (BNC) to odpowiednik ponad 3000 książek po ok. 100 stron.

KTO?

Culler został stworzony przez Lexware Labs w Göteborgu przy współpracy naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu w Göteborgu oraz Uniwersytetu w Skövde.

GDZIE?

Niektóre korpusy w systemie Culler są ogólnie dostępne na Internecie: http://bergelmir.iki.his.se/culler korpusy biomedyczne, information fusion, paralelny korpus angielski i szwedzki, http://www.nla.se/culler korpus biomedyczny, korpus literatury angielskiej, korpus literatury polskiej.

PO CO?

Konkordancja jest koniecznym uzupełnieniem słownika. Słownik pokazuje wyrazy wyrwane z kontekstu, przedstawia więc nieprawdziwy obraz języka, bo słowa mogą mieć znaczenie tylko w kontekście. Najlepiej świadczą o tym nieudane tłumaczenia bazowane na tłumaczeniu poszczególnych wyrazów.

Człowiek rożni się od zwierzęcia myślą, mową, uczynkiem oraz w pewnym stopniu wyglądem. Person from animal corner thought, tongue (speech), uczynkiem and in certain degree appearance. (Ectaco, Inc. LingvoBit)

Oprócz najbliższego kontekstu wyrazów w konkordancji narzędzia korpusowe dają też dostęp do szerszego kontekstu w tekście źródłowym, co istotnie wpływa na rozumienie przekazu. Nasz język zależy bowiem od sytuacji, z czego świetnie zdaje sobie sprawę Jaś na lekcji religii.

Siostra zakonna: Dzieci, co to jest: skacze po drzewach, zbiera orzechy, ma rude futerko.
Jaś: Powiedziałbym wiewiórka, ale jak znam siostrę to pewnie Pan Jezus