Tema Modersmål Polska

W dniach od 30 IV - 2 V 2009 roku odbyła się V konferencja nauczycieli języka ojczystego w Szwecji. Konferencja odbyła się w pięknym ponad 1000 - Gdańsku w gmachu Centrum Edukacji Nauczycieli. W koferencji wzięło udział 25 nauczycieli.

Konferencję rozpoczęła od powitania uczestników i gości organizatorka - Magdalena Busk. Powitała nas również dyrektorka CEN, pani Mirosława Janowska, która opowiedziała nam o działalności Centrum.

Po powitaniu i poczęstunku wysłuchaliśmy wykładu nt. kształcenia, kwalifikacji i statusu nauczycieli języka polskiego jako ojczystego wygłoszonego przez Grzegorza Chorążego, zastępcę dyrektora Departamentu Współpracy Międzynarodowej. Podsumował on (z perspektywy MEN) jak wygląda status nauczycieli uczących języka polskiego, bądź po polsku za granicą. Scharakteryzował rówież polską migrację dzieląc ją na starą i nową. Poinformował nas również o zmianie podejścia Ministerstwa, które widzi potrzebę wspierania nauczania i nauczycieli języka polskiego zatrudnionych w innych systemach edukacyjnych poza granicami kraju. Celem działalności Departamentu jest nakreślenie wspólnych zadań dla nauczycieli, do których należy m.in. aktywizowanie uczniów i rodziców, pogłębianie wiedzy historycznej i geograficznej. Nauczyciel powinien wystąpić w roli przewodnika po polskiej kulturze wyraźnie przy tym nakreślając miejsce Polski w Europie. Ofertą ze strony polskich instytucji mają być szkolenia nauczycieli, programy nauczania i podręczniki. Dla potrzeb nauczycieli została utworzona webb strona www.polska-szkola.pl

Nauczanie języka polskiego wsparte jest na dwóch filarach: w szkołach w obcym systemie edukacyjnym lub w szkołach sobotnich. Ambicją MEN jest powołanie nowej funkcji doradcy oświatowego, którego zadaniem byłoby podejmowanie inicjatyw oświatowych i pomoc dla nauczycieli. Główne inicjatywy oświatowe to:

• opracowanie nowych zasad programowych;
• zbudowanie nowej platformy edukacyjnej;
• przygotowanie do polskiej matury;
• wprowadzenie statusu nauczyciela polonijnego dającego prawo do bezpłatnego uczestnictwa w szkoleniach zawodowych i do stażów metodycznych w szkołach w Polsce.

 

Tak miałoby wyglądać wsparcie ze strony państwa polskiego.

Na pytania uczestników odpowiadała Małgorzata Krasuska, która jest Naczelnikiem Wydziału ds. Polonii, Migracji i Wielokulturowości w Departamencie Współpracy Międzynarodowej

 

W dalszej kolejności wysłuchaliśmy pełnomocnika z ramienia Skolverket ds. nauczania języków ojczystych w Szwecji Matsa Wennerholma. Mats mówił o kształceniu, kwalifikacjach i statusie nauczycieli języków ojczystych i związanych z tym możliwościach uzyskania uprawnień nauczycielskich po półtorarocznym przygotowaniu w centrach kształcenia przedmiotowego. Zaznaczył przy tym o możliwościach rozwoju nauczycieli przez internet. Zauważył również potrzebę stworzenia wspólnej areny dla nauczycieli języków ojczystych i o współpracy z instytucjami w Polsce jak i utworzenia wspólnych dla mm-nauczycieli ramowych planów nauczania - språk stegen i wspólnych kryteriów przy ocenianiu., których podstawą jest IUP oraz ESP (språk portfolio). Mats wyraził gotowść współpracy z mm-nauczycielami.

Po smacznym obiedzie przyszła kolej na wykład „Szkoła, jako miejsce kształtowania tożsamości narodowej" wygłoszony przez prezesa Stowarzyszenia Wspólnota Polska Marię Piotrowicz.

 

Wykład poświęcony był takim zagadnieniom jak:

• Czym jest tożsamość?
• Sytuacja polskiej tożsamości;
• Skąd czerpać wiedzę o sposobach rozwijania polskiej tożsamości narodowej?
• Procesy tworzące tożsamość narodową;
• Naród jako fenomen historyczny - wola bycia narodem
• Dwie podstawowe koncepcje genezy narodu - historia polityki tworząca grupę polityczną i historia kultury, czyli grupa kulturowa. Ta druga dotycząca Polski, gdzie rodzina, szkoła i kościół kształtowały tożsamość narodową;
• Wartości kulturowe;

Głównym zadaniem nauczycieli jest zachowanie polskiej tożsamości narodowej na obczyźnie zgodnie z art.5 i art. 6 Konstytucji RP według których nauczyciel obowiązany jest (...) „kształcić i wychowywać młodzież w umiłowaniu Ojczyzny". Sam nauczyciel musi wystąpić jako tłumacz sensów i kontekstów życia, nie bez znaczenia jest tu osobowość nauczyciela i sposób prowadzenia lekcji.

Na obczyźnie istotna jest współpraca nauczyciela z rodzicami/rodzicem uczniów, gdyż to właśnie od rodziny zależy pielęgnowanie tożsamości narodowej i zakorzenianie polskości.

Pomocne w osiągnięciu celu są:

• sceneria klasy - plansze, mapa Polski;
• wybór patrona klasy jako identyfikatora szkoły;
• spotkania z młodzieżą polonijną;
• pielęgnowanie ważnych rocznic;

Dni polskie - np. kuchnia polska, przepisy kulinarne, dni polskiej muzyki;

Majówki - wiedza o Polsce i Polakach, konkursy na najpiękniej opowiedzianą legendę, afisz.

 

Maria Piotrowicz poinformowała nas również, że Wspólnota Polska służy pomocą, materiałami i pomysłami. Wspólnota organizuje również obozy językowe dla młodzieży polonijnej w wieku 13 -17 lat.

Wykład Marii Piotrowicz był bogato ilustrowany zdjęciami przepięknych polskich krajobrazów.

Po wykładzie Maria Piotrowicz poprowadziła warsztaty nt. „Szkoła, jako miejsce kształtowania tożsamości narodowej".

Warsztaty opierały się na pracy w grupach, podczas których dowiedzieliśmy sie, jak kształtuje się grupa. Poznaliśmy zasady dobrej współpracy w grupie tudzież o komunikacji w grupie. Potem nastąpiły ćwiczenia grupowe m.in. takie jak: napisanie na karteczkach dwóch skojarzeń z Polską i dwóch skojarzeń, które mogliby mieć Szwedzi dotyczące Polski. W ten sposób wyłonił się obraz Polski widzianej oczami Polaków i cudzoziemców. Na warsztatach śpiewaliśmy wspólnie „Marsz Polonii".

Po warsztatach Magdalena Busk poinformowała nas o liście Anny Österlund ze Skolverket zapraszającym wszystkich nauczycieli do wzięcia udziału w pracach nad nowymi planami kursów.

Kolejny wykład przeprowadzony przez Grażynę Czetwertyńską - eksperta MEN, odpowiedzialnej za prace związane z tworzeniem nowej podstawy programowej dla nauczycieli polonijnych - dotyczył podstawy programowej dla dzieci polskich mieszkających za granicą. Projekt ten jest finansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Dokument ten stanowi podstawę do tworzenia lokalnych programów nauczania języka polskiego, historii, kultury, geografii Polski i wiedzy o Polsce współczesnej i materiałów dydaktycznych do kształcenia w tym zakresie. Jest to pierwszy tego rodzaju dokument powstały w polskiej dydaktyce. Idzie on ślad w ślad za polską podstawą wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, rozstrzygająca o tym, czego będzie się uczył każdy młody Polak mieszkający w kraju. Adresatem tej Podstawy są nauczyciele jęz. polskiego za granicą.

Podstawa programowa zawiera treści dot. kształcenia językowego i kulturowego. Wymagania sformułowano tak, aby pokazać, co uczeń powiniwn umieć na zakończenie danego etapu kształcenia, ze szcególnym uwzględnieniem kompetencji językowych jako narzędzia do poznania literatury, historii itd.

 

Nauczanie języka ojczystego jest również czynnikiem kształtującym świadomość przynależności do narodu polskiego. Uczniowie poznając ojczysty język mogądokonywać porównań pomiędzy różnymi kulturami i dzięki temu lepiej rozumieć swoją sytuację i lepiej rozumieć różnorodności ludzi i kultur.

Wszystkie wymagania zredagowane są dla trzech grup wiekowych:

• 5-9 lat
• 10-13 lat
• powyżej 14 lat

z uwzględnieniem możliwości percepcyjnych uczniów i ich rozwoju poznawczego.

W Eurpejskim Systemie Opisu Kształcenia Językowego dodatkowo zostały zapisane kompetencje językowe dla trzech poziomów umiejętności:

A - najniższe

B - średnie

C - najwyższe

Matryca umiejętności językowych:

Etap Poziom	A (A1, A2)	B (B1, B2)	C (C1, C2)
5-9	Słuchanie Mówienie Czytanie Pisanie	Słuchanie Mówienie Czytanie Pisanie	Słuchanie Mówienie Czytanie Pisanie
10-13	Słuchanie Mówienie Czytanie Pisanie	Słuchanie Mówienie Czytanie Pisanie	Słuchanie Mówienie Czytanie Pisanie
14 +	Słuchanie Mówienie Czytanie Pisanie	Słuchanie Mówienie Czytanie Pisanie	Słuchanie Mówienie Czytanie Pisanie

 

 

W zależności od umiejętności należy ustawić uczniowi program.

Kształcenie językowe obejmuje cztery sprawności komunikowania sę w języku polskim: słuchanie, mówienie, czytanie i pisanie.

Ważnym elementem Podstawy jest integracja kultury z językiem poprzez teksty kultury - lektury. Dla każdej grupy wiekowej przygotowywane są dwa zestawy tytułów lektur uzupełnionych przykładami innych tekstów kultury.

I zestaw:

Obszar wspólnoty kulturowej

stanowią dzieła ważne dla świadomości narodowej Polaków. Wprowadzają one ucznia w obszar kulturowej wspólnoty i identyfikacji z polskością, np. Mazurek Dąbrowskiego, Mickiewicz, Pan Tadeusz, Kochanowski, Na dom w Czarnolesie.

II zestaw:

Wizerunek Polski i przyjemność czytania

Zawiera lektury z różnych epok, ze szczególnym uwzględnieniem lit.XX i XXI wieku, które pomogą ukszta ltować wizerunek wsółczesnej Polski i zachęcą do czytania po polsku.

Na przykład:

• J. Kulmowa, Zasypianki
• A. Onichimowska, najwyższa góra świata
• M. Kruger, Godzina pąsowej róży
• A. Sapkowski, Wiedźmin
• J. Olech, Dynastia Miziołków
• R. Kapuściński, Cesarz
• O. Tokarczuk, E.E

 

Wyboru tytułów dokona nauczyciel stosownie do poziomu intelektualnego oraz sprawności językowej uczniów.

Wybór powinnien obejmować różne teksty, poezję XX i XXI w., teatr, komiks, film, radio.

Wymagania w zakresie historii i geografii Polski są tak zredagowane, by utrwalać i poszerzac wiadomości o kulturze i społeczeństwie polskim

W grupie wiekowej powyżej 14 roku życia zaproponowano usystematyzowaną wiedzę nt. historii Polski od odzyskania niepodległości w 1918 roku do czasów nam współczesnych. Ta wiedza pozwoli uczniom lepiej poznać najnowszą historię kraju pochodzenia ich przodków oraz pomożę dostrzec korzenie wielu współczesnych nam zjawisk.

Dużą pomocą okazałby się elektroniczny podręcznik.

Gdańsk, 30.04.09

Kolejny wykład połączony z dyskusją nt. „Język ojczysty dziś i jutro" przeprowadził Mats Wennerholm, który poinformował nas o nadchodzących zmianach w szkole szwedzkiej dotyczących również nauczycieli języków ojczystych. UE - wydała w 2008 roku tzw. Zieloną książkę opisującą w jaki sposób wykorzystać mm-nauczycieli, jak pracować z językami ojczystymi, jak przyjąć, traktować wielojęzycznych uczniów w najlepszy dla nich sposób. „Zielona ksiązka" stawia również na wzmocnienie rozwoju wiedzy. Rząd szwedzki jest dlatego zaintersowany, w jaki sposób odbywa sie to w USA, Holandii i Danii. Istnieje bowiem potrzba zmian zasad zarówno dla uczniów, jaki i nauczycieli.

 

1 lipca br. wejdzie w życie nowe prawo językowe gwarantujące uczniom, którzy mają inny język ojczysty niż szwedzki, rozwijanie swojego języka.

Duże zmiany szykują się w ogóle w szwedzkiej szkole - nowe plany kursów, nowe kryteria ocen i świadectwo już w klasie 6. W 2010 roku wejdzie w życie nowy plan nauczania dla przedszkoli. Dyskutuje się również nad doliczaniem punktów z przedmiotu język ojczysty w szkołach gimnazjalnych. Nauczyciele języków ojczystych będą mieli możliwości nauczania na dystans, jak i przez IKT, który ma być jedną z możliwości kształcenia w szkole podstawowej i gimnazjalnej.

Mats zaprezentował nam nową webb-stronę Tema Modersmål http://modersmal.skolverket.se/polska/ i poinformował nas o nadchodzących zmianach na tej stronie - www.webbmatte.se, a na stronie modersmal.skolverket.se już teraz możemy znaleźć Europisk Språkportfolio (ESP), verktygslådan för mm-lärare, svenska som andra språk i moderna språk.

Poza tym zachęcił nas do korzystania z zasobów wiedzy, materiałów znajdujących się w internecie. Na koniec zaproponował nawiązanie współpracy z nauczycielami języka polskiego w Norwegii.

 

Następnym punktem programu konferencji była wycieczka na Plac Solidarności i do Fundacji Centrum Solidarności na wystawę „Drogi wolności" i zapoznanie się z projektami edukacyjnymi.

Część osób zdążyła zwiedzić również kościół św. Brygidy.

Kolejny wykład połączony z warsztatami na temat „Jak uczyć kultury ucząc języka - realizacja programu kulturowego" poprowadził Jerzy Kowalewski, który jest metodykiem w Centrum Metodycznym nauczania Języka i Kultury Polskiej w Drohobyczu. Jerzy Kowalewski sam naucza języka polskiego jako obcego i jest współautorem podręcznika do nauki jęz.polskiego „Co nas łączy..."

Założenia programu kulturowego możemy znaleźć w piśmie „Głos Nauczyciela" na stronie 9, które wszyscy otrzymaliśmy od Jerzego Kowalewskiego. Bardzo ciekawym momentem wykładu była dyskusja dotycząca polskości i to, w jaki sposób odbywa się poszukiwanie kanonu kultury polskiej. Celem programu kulturowego winno być „wychowanie szwedzkiego obywatela z polską duszą". Kultura polska powinna stanowić stały element lekcji językowej i być odpowiednio dopasowana do poziomu i wieku uczniów. W program kulturowy wpisana jest szeroko rozumiana kultura obejmująca socjokulturę, realia polskie i kulturę sensu stricto.

Wszyscy uczestnicy konferencji otrzymali podręcznik „Co nas łączy...część I" oraz płytę CD z drugą częścią podręcznika „Myślę po polsku", na której znajduje się 11 przykładowych lekcji języka polskiego dla cudzoziemców i Polaków poza granicami kraju realizowanych metodą kulturową. Stanowią one materiały do testowania powstającego podręcznika.

 

Gdańsk, 1.05.2009

Podczas ostatniego dnia konferencji odbyły się warsztaty nt. „Jak uczyć kultury - ucząc języka". Jerzy Kowalewski zaprezentowł nam parę ćwiczeń opartych na pracy z tekstem z polskiej literatury pięknej, które można wykorzystać na lekcjach. Na przykładzie fragmentu Lalki Bolesława Prusa (sklep Mincla) można przeprowadzić lekcję nt. Moje sklepy.

Lekcja ta w całości znajduje się na płycie cd. Uczeń czytając ten fragment ma możliwość otrzeć się o piękno literackiego języka, poznać ciekawostki realioznawcze (ile to jest trojak, funt?), do tej polskości można włączyć interkulturowość, innymi słowy - „podawać polskość w europejskim sosie". Innym ciekawym przykładem lekcji była praca z tekstem, a właściwie „na tekście" Adama Mickiewicza Stepy Akermańskie, która daje doskonały pretekst do rozmowy o podróżach, opisywaniu pięknych miejsc, a przede wszystkim poprzez parafrazę wiersza uczeń umieszcza w nim realia swojej miejscowości. Jerzy Kowalewski pisze w swoim artykule Program kulturowy w nauczaniu języka polskiego zamieszczonym w „Głosie Nauczyciela" (12s.), że „koniec lekcji kulturowej zawiera coś w rodzaju portfolio kulturowego: Wiem:..........; Znam:........; Umiem:........; Chcę:...........Jego wypełnienie zmusza do refleksji kulturowej. Szczególnie ważna jest rubryka „Chcę...", gdyżto wlaśnie w akcie woli może realizować się idea wychowania socjokulturowego: zastosowania wiedzy realioznawczej i kulturowej („Wiem...", „Znam...") oraz umiejętności wpraktyce zachowania adekwatnego do polskich standardów."

Konferencja zakończyła się wspólną fotografią uczestników przed budynkiem CEN. Wszyscy ocenili wykłady bardzo wysoko i wyrażali zadowolenie z pobytu w Gdańsku.

 

Sprawozdanie napisane przez Joannę Nyberg, Sävar (Umeå) 9. 05.2009

Zdjęcia © 2009 Magdalena Busk

« poprzednia		następna »